De aarde was er niet meer.
Wij waren nog met ongeveer duizend.

Hier heb je geen geluk nodig. Hier moet je rekenen.

Een gevecht gaat met z’n drieën. Iedereen heeft een terminal met drie diensten, en hoe sterk de ander is zie je niet. Opzoeken kan, maar een trace kost precies evenveel als een aanval, en elke beurt kies je opnieuw: kijken of slaan. Je tegenstander repareert stiekem, en hij doet het op het moment dat het jou slecht uitkomt.

We hebben dertigduizend leerpartijen laten spelen, op zoek naar een aanpak die altijd wint.

Geen enkele komt boven een derde uit. De aanpak waarmee je bij de buren wint, verliest hier drie keer zo vaak: daar is alles zichtbaar, en het beste wat je kunt bedenken is onvoorspelbaar zijn. Hier is niet alles zichtbaar.

Ook je niveau beslist het niet voor je. Zolang het verschil klein is, haalt de hoogste eenenveertig procent tegen een eerlijke derde, en al het overige hangt af van wat jij gekozen hebt. Tien niveaus verschil beslissen bijna alles — maar die moet je eerst opbouwen.

Voor zo’n opgave bestaat geen oplossing die je op papier kunt uitschrijven. Niet omdat wij hem niet gevonden hebben.

Het dertigste niveau kost vijftien jaar.

Je vaardigheid groeit van het werk dat je gedaan hebt, en van niets anders. De werkvaardigheid komt elke dienst, het winnen om de andere, de productie eens in de ruim twintig diensten.

Er zijn vier ladders, elk met dertig treden. De bovenste kost eenentwintigduizend diensten — bij vier diensten per etmaal is dat bijna vijftien jaar.

Die lengte hebben wij niet vastgesteld. De auteur bracht de toppen van drie vaardigheden al in 2007 op de hoeveelheid werk terug, zonder dat ergens op te schrijven; de staart is met dezelfde regel doorgetrokken, en het tempo kwam er vanzelf uit — ongeveer elf procent per niveau.

Zo lang denken wij ook te spelen.

Alles wat in de winkel ligt heeft iemand gemaakt.

De mijn leverde erts, de fabriek maakte er een onderdeel van, een derde zette het in elkaar. Er zijn elf grondstoffen, en elke komt uit zijn eigen mijn of van zijn eigen bewerking. Bijgedrukt wordt er niet: geld komt de wereld binnen met een mens, en verder niet. Elke overboeking is zichtbaar — waarvandaan, waarheen, hoeveel en waarvoor.

Daaronder ligt een rekenmodel. Voorraden en stromen kloppen op elkaar, zoals bij Godley en Lavoie. De matrix „wat waaruit” geeft de volledige kosten en zegt of een product niet duurder uitvalt dan het waard is. Plaatsen, stroom en ertslagen van een sector zijn ingericht als gemeengoed met regels — zo heeft Elinor Ostrom ze beschreven.

We hebben deze economie zonder één speler laten draaien. Zonder gevechten en zonder slijtage zakte ze in een spiraal: de productie kon nergens heen, prijzen vielen, de bouw stond stil. Wat we moesten repareren was het model, niet de getallen.

De stroom valt weg — en het trekt zichzelf recht.

Een dienst op de energiecentrale legt wat er opgewekt is in het net van de sector, een dienst op elk ander object haalt daar zijn verbruik vandaan. Er wordt geteld over een schuivend etmaal.

Is er te weinig, dan geeft het object de halve productie en betaalt het het halve loon, terwijl de grondstof er helemaal doorheen gaat. Voor de werker valt er dan niets meer te halen, en hij gaat naar de centrale, waar het verbruik nul is en het loon heel. De centrale draait een dienst, er komt stroom in het net, de lonen zijn weer heel.

Niemand hoeft dit bij te houden.

De prijs bepaalt de eigenaar van de centrale. Een object gaat de centrales van zijn sector langs, van goedkoop naar duur, zolang er onverkochte stroom is. Zet hij de prijs te hoog — dan staan de fabrieken stil en koopt niemand meer. Boven het plafond komt hij niet: dat plafond houdt de regering vast, en dat is haar hefboom.

IJs smelt niet op Mars.

Het verdampt regelrecht tot gas — de druk ligt hier onder het tripelpunt van water. Helium sijpelt door metaal en door glas, je houdt het er fysiek niet lang in. Water en cryoblok gaan er achteraan. Alles wat daarvan onder de blote hemel blijft staan, verliest per etmaal een twintigste deel. In het magazijn verliest het niets.

Uranium, regoliet, magnetiet, staal en schroot liggen zo lang je wilt. Het Marsijzer is allang geoxideerd, roesten kan het nergens meer heen.

Schroot wordt weer tot staal omgesmolten, en er komt niet alles van terug: een beginner haalt uit tien schroot er vier, een meester acht. De kring sluit zich nooit, en graven blijft altijd nodig. Zo schreef Georgescu-Roegen het in 1971, en wij hebben het van hem overgenomen.

Iedereen heeft één stem.

Eens per dertig dagen. Een week debat, een dag stemmen, drie weken regeren. Een partij doet mee vanaf vijf leden. Geld en niveau tellen hier niet.

De winnaar stelt de belastingen vast, geeft uit de schatkist uit en verdeelt drie posten. Zijn salaris komt daar ook vandaan. Zet hij de belasting op nul, dan houdt hij zelf niets over; zet hij hem te hoog, dan zakt de economie in en valt er niets meer te halen. Wat er binnenkomt en wat eruit gaat, ziet iedereen.

Dit is uit boeken opgebouwd, niet op gevoel. Acemoglu en Robinson schreven waarom sommige landen rijk zijn en andere arm; North schreef over instituties als de spelregels. Daar komt het vandaan: één stem per mens, een grens aan de macht, een oud bedrijf dat door zijn eigen ouderdom beschermd wordt, en een schatkist die openligt.

Je hoeft ze niet gelezen te hebben om te spelen. Het is genoeg om één keer te zien hoe een te hoge belasting Thalia arm maakt.

Dit zijn wij jou schuldig.

Geen dagelijkse inlogbeloningen, geen lootboxes, geen battle pass, geen pushmeldingen.

Wat in het spel zit is niet voor echt geld te koop — niet bij ons en niet onderling. Wat er wel is: tabellen, kleine letters en veel getallen. Het laadt meteen, en er knippert niets.

Er zijn vijftien beginselen. Ze staan sinds 2009 op papier en zijn sindsdien niet veranderd.

Iedere speler telt even zwaar, en niemand krijgt voorwaarden die een ander niet heeft. De beheerders doen niet mee aan de competitie. Eens per maand leggen we verantwoording af. En we zeggen nooit vooraf wat er komt — daarom staat dat hier ook niet.

De shuttles landen ’s avonds.

Aankomen kan niet op elk uur. Het venster is smal, en dat is met opzet: wie in zijn eentje binnenkomt treft een leeg netwerk en gaat weer weg, en wie tegelijk met tien anderen aankomt, blijft.

Ze komen allemaal tegelijk binnen. Daar gaat het om.

Een Nederlandse shuttle gaat er nog niet. Laat je adres achter, dan schrijven we één keer — op de dag dat hij gaat.

E-mail Laat het weten

Eén bericht, en verder niets. Je adres blijft hier en gaat nergens anders heen; wil je eraf, dan is één antwoord op dat bericht genoeg.